Tag Archives: exhibition

Een familievriendelijk museum

Het AfricaMuseum stapte samen met het Museum voor Schone Kunsten in Gent en het Provinciedomein Raversyde in Oostende in het piloottraject ‘familievriendelijk erfgoed’ van Toerisme Vlaanderen, FARO en Herita. In dit project gaan we na hoe we families nog beter kunnen bereiken en ontvangen.

Het AfricaMuseum is ‘van nature’ een museum dat gezinnen aanspreekt. In die mate zelfs dat het voor ons bijna een normale reflex is om voldoende voorzieningen te treffen. Toch wilden we erg graag mee in dit ‘familievriendelijk traject’ stappen, niet in het minst om nog eens heel de opzet van het museum doorheen deze bril te bekijken.

Zo zijn we op dit moment beslissingen aan het nemen om voldoende afwisseling in de opstelling en het inhoudelijk aanbod te steken, zodat ook de moeilijker doelgroep van gezinnen met +14-jarigen een fijne museumervaring voor heel het gezin hebben.

Andere elementen die we in dit kader (her)bekijken zijn de inhoud en scenografie: is het parcours, de uitleg en de inhoud voldoende familievriendelijk? Zijn de teksten en multimedia dat? Zijn er voldoende voorzieningen voor families met (jonge en oudere) kinderen. Welke speciale programma’s worden ontwikkeld op bv woensdagnamiddag en weekends voor gezinnen met kinderen? Hoe zit het met de balans in gebruik populaire nieuwe technologieën (zoals digitale tafels, virtual reality, lounges, …) en mechanische doe-elementen die meer gericht zijn op de jongste doelgroep?

Doel van het traject is om door middel van intervisie met zowel externe als interne klankbordgroepen al onze plannen tegen het licht van de familievriendelijkheid te houden en bij te sturen waar nodig: onze ideeën aftoetsen, missing links en gebreken blootleggen, kortom: peer review met betrekking tot deze doelgroep zodat we ook in de toekomst een uitgesproken en nog familievriendelijker museum worden.

‘Congo Art Works’ through the eyes of a guide

‘Congo Art Works’ is the most recent exhibition of our pop-up museum. The popular paintings from 1968-2012 currently on show in BOZAR are very entwined with daily life in Congo. The exhibition is worth your admiration, says Katrien Van Craenenbroeck who has been an educational worker in the museum for over 15 years. She walks you through Congo Art Works and explains her thoughts on the exhibit.

You have been a guide for many years now. How would you describe our latest exhibition Congo Art Works?
The exhibition shows the museum’s scientific and artistic expertise through a combination of older ethnographic collection pieces as well as recently acquired paintings, never shown in Belgium, from historian Bogumil Jewsiewicki’s collection. In this collection you can find classic paintings which are mainly all about landscapes and African nature. They are painted with high quality materials by artists with no real academic background. However, they had the opportunity to be gathered in a school which was called ‘academy’ and be guided and sponsored by the French marine Desfosses. On the other hand, you have the popular paintings which are fully connected with urban life. People painted to survive and had no academic background whatsoever. They used basic materials and things you can find in daily life such as wax prints for a canvas and palm oil as a base for paint.

What are the biggest challenges in this exhibit for you?
That would be to guide in a way that everybody in the group understands what I try to explain. It would be sad if people booked a guided tour and afterwards didn’t get what the exhibit is all about. It has so many layers, it’s much more complex than meets the eye. I try as much as possible to adapt my tour to the group in front of me. An art school for example would be more interested in the materials and aesthetic aspects of the paintings. But if it’s a group of people who are culture lovers but no experts on the subject I will try to keep my tour more general.

As a guide you are directly in contact with the public. How do you manage to build a wellstructured answer to the most critical questions, considering you don’t have time to really think it through?
I try to ask them what they mean by analysing the question piece by piece. I try to put it in context as much as possible. If the answer isn’t enough for them, they can always leave their contact information. I will gladly do deeper research and get back to them afterwards.

There is so much to see in this exhibition and in each painting in particular. Considering a
guided tour takes 1.5 hours, how do you manage this?
There are 82 paintings in the exhibit and a lot of ethnographic objects as well. Of course it’s not possible to talk about each painting and I have to be selective. I always have some sort of tour in my head and make a selection before the tour begins. I also know which themes I would like to highlight and what messages to bring to the table. In each room there are some titles from which I always try to build my story but, as I said before this also varies according to the interests of the group. Most of the time 1.5 hours is just long enough for people to remain focused on the subject, but it does occur that they can’t get enough of the tour. In that case, if I have the time, I do try to chat with them afterwards and suggest that they take another tour around the exhibit by themselves as well. We also sell a lovely catalogue which can be purchased in the museum shop in our CAPA-building. And they are always welcome to join our other pop-up activities such as Africa Sundays. Of course, I also encourage them to look forward to the reopening in 2018.

You studied African languages and culture at Ghent University. Does that mean that you
already had a lot of background information or did you have to study the exhibit yourself?
It’s been a while since I graduated and although everything around languages and culture remains very appealing to me, I did have to enlighten myself on this particular subject. For one because the exhibit shows popular painting from another point of view than just the aesthetic one. There are so many different aspects: social life, history, politics… I guess you can say that I do have more affinity for the paintings that have words written in some of the national languages since I do understand some of them. I really love the way many artists show the power of languages in their paintings.

In conclusion, what is your top 3 selection and why is this exhibit an absolute must-see?
Choosing my Top 3 took me quite some time and isn’t absolute since I love many more than 3
paintings in the exhibit but if I must choose:

Edisak, ‘Inakale’, Bunia, Ituri, DRC, 1992, RMCA collection, Tervuren.

‘Inakale’ was very popular in the 70s and 80s and was painted for locals especially. It tells a story about a man sitting in a tree. He wants to get out of the tree because a snake is coming for him on the branches. He’s trapped because on the land is a lion patiently waiting for him to come down. And he can’t jump into the water on the other side since a crocodile is also waiting for dinner in the river.This painting is ideal to get a discussion started: what does it mean? Is there a religious and spiritual meaning behind it? Is it more of a political interpretation during the Mobutu regime? Is it a situation that actually happened and therefore more about history? It all depends on your own personal interpretation.

Chéri Cherin, ‘Lutte pour la survie’, Kinshasa, DRC, 2002. RMCA collection, Tervuren.

A painting with more of a contemporary theme is one from Chéri Chérin.You can see people with different diseases going to what seems to be a traditional doctor. The writing on the wall reveals that he is specialised in everything and therefore cures everything. Behind the walls of the inner courtyard where the doctor works his magic loom both a hospital and a church. An airplane flies through the very blue skies. It shows everything about healthcare in Congo which is often problematic. The hospital and airplane show the more expensive solutions, which can only be paid for by the rich, while the church and the traditional medicine man can be interpreted as being the only option for the average person.

Woyo pot lid. RMCA collection, Tervuren.

One of the ethnographic objects that I really like is the Woyo pot lid. It has a direct link to the oral habits in Congolese society. History shows us that they were used for communication between couples or family members. For example, when a woman wanted to discuss a problem with her husband she would place a pot lid on the freshly cooked meal she made for him. I think it’s very original and inspiring, and it makes me a bit sad that this habit has no longer been in use since the beginning of the 20th century.

Why is this exhibit a must-see?
First off, because you get to see much more than paintings of the big artists such as Chéri Chérin and Chéri Samba. They paint for European clientele whereas popular artwork is much broader. The exhibition places popular paintings in a social and historical context and also shows paintings that have never been on show before. The combination with the older objects is pretty unique too. The way the so-called ethnographic ‘ritual’ objects are interpreted is much subtler than usually shown in temporary exhibits. Therefore, you can say this exhibit is exceptionally sensational!

> more information about ‘Congo Art Works’

Going Postal, a new pop-up exhibition at BELvue museum

Going PostalOn Friday Feb. 5, 2016, the Royal Museum for Central Africa opened ‘Going Postal. (Hi)stories and philately in Belgium’, one of the last pop-up exhibitions while being closed for renovation work. This exhibition presents precious pieces unknown to the public, from private and RMCA collections of postal history.

The opening event

Mathilde Leduc-Grimaldi, curator of 'Going Postal'

Mathilde Leduc-Grimaldi, curator of ‘Going Postal’

With approximately a hundred people or so attending the event on February 5th, the opening was a warm way to mix scientists, curators, art lovers, philatelists and experts under the glass-roof of the newly renovated patio of Belvue Museum, proving once again, that stamps and philately are still in favour of a large range of people.
In their speeches, Director G. Gryseels (RMCA) and Dr D. Allard (King Baudouin Foundation) underlined the privileged relations the Foundation and the Museum have in common, while the curators of the exhibition, Dr M. Leduc-Grimaldi  & P. Maselis emphasized the dynamism of philately, a genre and a collecting process attracting international attention, from kids to fashion designers, Museum curators, and heads of states alike.



The blog4exhibition “Going Postal” presents for the first time to the general public the postal collection of the RMCA mixed with loans from major private collectors from Belgium and bpost, the Belgian Post Group. This conjunction is the occasion of a cultural cross-fertilization in a field rarely opened to broad audiences: art, engineering, politics, or scientific expeditions in stamps highlight the dynamism of Belgium, inside or outside the country.

blog6A unique postal collection
The RMCA postal collection is unique in its constitution. Made of the iconographic archives from postal administration of the Ministry of Colonies, it keeps the various stages of a stamp creating process of, from the Ministry’s decision to the implementation of the project and its final outcome. The RMCA holds the initial sketches, watercolours, tests of colours, or proofs of stamps that were used in the Congo Free State, then in the Belgian Congo and Ruanda-Urundi, from 1885 up to their independence. The rendering of the dainty flora and the lively animals is enchanting, the detailed drawings of pieces of African art, stupendous.

blog5Besides bringing back this exceptional collection to its original lustre, tracking and researching additional documents split at an earlier period was the usual curator’s work. It offers an unparalleled example of views of the country at that period, and echoes the colonial demeanour of the period, when Belgium and Congo’s histories followed the same path for a while.

Practical information
– Temporary exhibition :’Going Postal. (Hi)stories and philately in Belgium
title in French: ‘Complètement timbré.Histoires et philatélie en Belgique’
title in Dutch: ‘Filateliefde.De geschiedenis van België via postzegels‘)
– From 6 February until 10 April 2016
– Location: BELvue museum, Place des Palais 7, 1000 Brussels
– Free entrance
– Open from Tuesday to Friday from 9.30 a.m. to 5 p.m.; during the weekend from 10 a.m. to 6 p.m.; on Monday, for groups, by appointment.

> Consult our website for more information on the exhibition, guided tours and catalogue.

Rencontre avec Julien Volper, commissaire de l’exposition Pop-up ‘Masques Géants du Congo’

Julien dans les collections MRACJulien Volper, conservateur au service Patrimoines du Musée royal de l’Afrique centrale (MRAC) est le commissaire de l’exposition Masques Géants du Congo. Patrimoine ethnographique des jésuites de Belgique qui se tient au musée BELvue à Bruxelles du 12 mai au 8 novembre 2015.

Français d’origine, Julien a fait toutes ses études à Paris mais est arrivé à Tervuren à l’occasion de son mémoire dont le sujet était « les porte-flèches Luba ». Et comme chacun sait, qui dit Luba dit Afrique centrale et qui dit Afrique centrale dit Tervuren. Depuis les années 2000, d’abord comme étudiant, à présent comme conservateur, Julien explore donc les archives et les collections du MRAC. Et suivant son expression « Mes missions de terrain se font dans les réserves du MRAC et d’autres musées, mes informateurs résident dans des villages que l’on nomme archives ou bibliothèques… »

Dès les années 2000, Julien avait découvert la « Collection jésuites » : un ensemble de pièces et d’archives de l’ancien musée missionnaire jésuites d’Heverlee mis en dépôt au MRAC en 1998 et dont le musée se charge depuis de la conservation, de l’archivage, de la restauration et de l’étude scientifique des pièces. Plus il allait dans le détail de cette collection, plus il se disait qu’il y avait là un morceau d’histoire du Bandundu, région du Congo très peu connue.

Rapidement, l’idée lui est venue de faire quelque chose de « visible » de cette gigantesque collection, forte historiquement et intéressante à la fois ethnographiquement et artistiquement. C’est ainsi qu’il a pris contact avec les jésuites et qu’est née cette magnifique exposition qui donne la part belle aux masques kakuungu et au rite de l’initiation masculine du mukanda.

Plus d’infos
–    Exposition Masques Géants du Congo. Patrimoine ethnographique des jésuites de Belgique
–    Du 12 mai au 8 novembre 2015
–    Au musée BELvue, Place des Palais 7, 1000 Bruxelles
–    Ouvert du lundi au vendredi, de 9h30 à 17h00 ; le week-end, de 10h00 à 18h00
–    Fermé le 21 juillet
–    Entrée gratuite / visites guidées gratuites / parcours-jeu…

Pop-up exhibition ‘Giant Masks from the Congo’

Giant Masks from the Congo. A Belgian Jesuit ethnographic heritage
Temporary exhibition from 13 May – 8 November 2015 at BELvue museum, Brussels

Giant Masks from the Congo presents a set of masks used during the mukanda male initiation rite among the Yaka and the Suku, people of the southwestern DR Congo. These masks, along with other pieces on display, reflect the ethnographic research and collection conducted by Jesuit missionaries in the Belgian Congo. The Jesuits were in close contact with the RMCA since the late 1910s.
These masks are remarkable in their exceptional form and design. Most of these pieces have never before been seen in public or in print… more (on our website)

Het projectteam voor de nieuwe permanente tentoonstelling


Als het museum in 2017 opnieuw opengaat, zal het helemaal van uitzicht veranderd zijn.
Een nieuwe permanente tentoonstelling opbouwen doe je echter niet in een-twee-drie. De collecties die het museum bezit zijn zo divers en omvangrijk, de thema’s die aan bod komen en de mensen die erbij betrokken zijn, zo talrijk, dat een feilloze coördinatie een noodzaak is.
Daarom deed het KMMA in 2011 een beroep op projectleider Terenja van Dijk voor het ontwikkelen van de verhaallijn en een visueel scenario voor het nieuwe museum. Onder haar leiding werden 5 interne tentoonstellingscoördinatoren aangesteld, telkens bijgestaan door een documentalist. Samen vormen deze mannen en vrouwen het projectteam voor de permanente tentoonstelling, in de wandelgangen ook ‘het renoteam’ genoemd.

Opdracht van het renoteam

Het renoteam waakt erover dat de nieuwe permanente tentoonstelling volledig kadert in de missie van het museum en refereert naar de eigenheid van het KMMA, dat zowel een referentiecentrum is wat betreft Midden-Afrika als een getuige van het koloniale verleden.

reservesDe belangrijkste taak van het team bestaat uit het ontwikkelen van een visueel draaiboek, het inhoudelijk uitdiepen en toetsen van de verhaallijn. Hiervoor baseert het renoteam zich op exhibition briefs, basisdocumenten die tussen 2002 en 2010 door diverse werkgroepen zijn opgesteld (kerngroep, stuurgroep, wetenschappelijke coördinatoren, wetenschappers, publieksgerichte medewerkers en collectiebeheerders). Het globale scenario werd ontwikkeld door een extern scenarist.
Een ander aspect is het verzamelen en beschrijven van de objecten en museologische middelen voor de 5 thematische zones  die het nieuwe museum zullen uitmaken.
In totaal zal de nieuwe permanente tentoonstelling zo’n 24 zalen en circulatieruimtes of 6600m2 beslaan.
De 5 zones zijn: 

Een inventaris voor de collectiestukken in CollectiveAccess

Een belangrijk werkinstrument voor het beschrijven van de objecten, ideeën en audiovisuele middelen die in het nieuwe museum zullen worden uitgestald is CollectiveAccess.

CollectiveAccessReeds in 2011 werd deze digitale databank op maat ontwikkeld voor het opslaan van alle collectiestukken. Je vindt er afbeeldingen van etnografische objecten, van gesteenten, van opgezette dieren, met daarbij telkens de afmetingen, een beschrijving en de vereisten wat betreft restauratie, socclage, temperatuur, klimaat…Verder zitten er historische foto’s in de gegevensbank maar ook muziek- en filmfragmenten, schema’s, kaarten en beschrijvingen van museologische ideeën.

objects2Min De Meersman, een van de tentoonstellings-coördinatoren :
“Van elke zone en zaal leveren we informatie aan de scenografen over de bedoeling ervan, welke boodschap we willen brengen. Alle zones zijn onderverdeeld in verschillende niveau’s en steeds meer in detail, van modules, tot componenten en subjects. Zo kan scenograaf Niek Kortekaas de objecten ook duidelijk situeren in zijn ontwerp.

Elke coördinator maakt voor zijn/haar zone voorstellen die hij/zij steeds opnieuw bespreekt met de wetenschappers en de andere coördinatoren, maar ook met Afrikaanse of internationale experten in hun vakgebied. Steeds sturen we bij en toetsen we met collectiebeheerders af of de geselecteerde objecten geschikt zijn voor uitstalling: zijn ze te fragiel, doorstaan ze de belichting, komen ze reeds aan bod in een ander stukje van de verhaallijn? En dan moet wel eens een ander collectiestuk geselecteerd worden of de draad van het verhaal worden bijgesteld. Het gelijktijdig werken op verschillende zalen en standpunten moet samen een verhaal maken en dat maakt het soms complex. Past een zaal in het geheel, bij de zaal ervoor en de zaal erachter? Is de inhoud interessant zaal voor jongeren, gezinnen, kunstminnaars, schoolkinderen… ? Wij proberen om elke zaal te bekijken met de ogen van het publiek.”

preview-gallerySandra Eelen,  interieurarchitecte museologie, vult aan : “Opdat de scenografen de collectiestukken in de juiste schaal in hun ontwerp kunnen integreren, is het ook belangrijk dat van elk object tekeningen op schaal gemaakt worden. Zo zijn er al 1550 objecten van etnografie en geschiedenis bestudeerd en gedocumenteerd, voor biologie zijn dat er momenteel 200; voor archeologie 150 en voor geologie 340. We zitten momenteel wellicht aan 75% van het totaal aantal objecten dat in de zalen zal tentoongesteld worden.”

L’embarras du choix

Dat het selecteren van de meest gepaste objecten een grote uitdaging is en een opdracht die niet in je kleren kruipt, mag duidelijk zijn.
‘Er zijn zoveel mooie dingen en voor heel veel thema’s zou je een heel museum kunnen vullen!”, aldus Sandra. “ L’embarras du choix… We zitten nu aan een 12000 objecten of visuals of ideeën maar slechts een selectie wordt daarvan gebruikt”.

objectsEn Min vult aan : “Er is een periode geweest dat ik hele nachten het scherm van Collective Access met een hoop objecten voor me zag, vooral toen we tegen de klok moesten werken om de inventaris klaar te hebben voor de scenografen. Maar momenteel droom ik eerder over de schikking in de zalen en soms gebeurt het dan inderdaad dat je wakker wordt met een aha’-gevoel …En dat, is uiteraard heel fijn!”






Cliquez sur la photo pour lancer l’album de photos.

Dans le cadre du festival Congolisation, le Musée royal de l’Afrique centrale fait un pop-up à Matonge (Bruxelles) depuis le 17 janvier 2015.

Les commerçants du quartier Matonge ont choisi dans les collections d’archives photographiques du musée une photo en lien avec leur boutique et l’ont installée dans leur vitrine.

Plus d’infos sur notre site

Meet Terenja van Dijk, project leader of the new exhibition

How do you create a new museum? Where to start? Who’s involved and what are the challenges?…

Terenja van Dijk is the project leader of the new exhibition in the future museum. She is responsible for the day-to-day management of a team of coordinators (the ‘renovation team’), each of whom is dealing with different themed zones.
The new Royal Museum for Central Africa is expected to open mid 2017.

De wonderlijke Pop-up expo ‘Ce tant curieux musée du monde’ in MAC’s, Grand Hornu


Interview met Laurent Busine, directeur MAC’s (rechts) en met Guido Gryseels, directeur KMMA (op de achtergrond).

Een tip voor de kerstvakantie?

Nog tot 18 januari 2015 loopt op de voormalige industriële site van het Musée des Arts Contemporains (MAC’s) te Grand Hornu, de wonderlijke tentoonstelling ‘Ce tant curieux musée du monde’. Deze tentoonstelling toont collecties van het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika, aangevuld met diverse foto’s.

Op uitnodiging van het KMMA dompelde Laurent Busine, de directeur van het MAC’s, zich onder in de collecties van het KMMA met de bedoeling er een eigen tentoonstelling van te maken. Toen hij ons zijn selectie toestuurde werd er wat vreemd opgekeken: de selectie was op z’n minst eigenzinnig  te noemen… Termietenheuvels, Pende maskers, een opgerolde olifantshuid, gesculpteerde potdeksels, een kleine fuik, een spreekwoordenkoord, schedel en beenderen van een olifant, een aantal gleuftrommels, dieren op sterk water, dozen insecten, archeologische vondsten, houtstalen enz.

Het resultaat is echter een verbluffend mooie en poëtische tentoonstelling. Laurent Busine slaagt er in om op een ontroerende manier objecten samen te brengen die op het eerste zicht niet samen horen.
De tentoonstelling is zo wonderlijk omdat Busine ze op een heel andere manier benadert dan dat wij, het KMMA, dat als wetenschappelijke instelling gewoon zijn. Een termietenheuvel doet hem denken aan een hedendaagse sculptuur en een visfuik is, los van zijn context, een mysterieus en frêle kunstwerk. Busine heeft niet de traditionele topstukken uit de collecties van het KMMA gekozen, maar dat wat hem op zijn ontdekkingstocht door de collecties fascineerde. Hij wil de bezoeker hetzelfde gevoel van verrukking en bevreemding geven dat hem bij zijn ontdekkingstocht overviel. En daar slaagt hij wonderwel in..

Wie nog wil genieten van deze ‘must see’, moet zich haasten!
Ce tant curieux musée du monde’ , nog tot 18 jan.2015 in het MAC’s te Grand-Hornu.

Réflexion sur la rénovation

Dans cet article nous laissons la parole au COMRAF (Comité de concertation MRAC – associations africaines). Créé en 2003, celui-ci donne des conseils lors de l’organisation d’activités culturelles et d’expositions, sur la communication de l’institution vers la diaspora africaine et enfin pour la rénovation du musée.


Depuis le début des années 2000, le MRAC entretient le dialogue avec les différents représentants des diasporas africaines de Belgique. Son but ? Associer les diasporas africaines à participer au processus de rénovation globale de l’institution.

En 2003, le COMRAF (Comité de concertation MRAC – associations africaines) est mis en place. Cette création s’inscrit dans le processus de transformation du MRAC initié par le Directeur actuel, Guido Gryseels. Une fois par mois des réunions sont tenues pour discuter et définir une politique de consultation concernant le fonctionnement et les activités de l’institution.

L’idée de remettre à l’ordre du jour le sujet de la rénovation émane du COMRAF.
Afin d’assurer une implication active et continue des diasporas dans l’élaboration de la nouvelle exposition de référence, il a décidé d’organiser une rencontre entre l’équipe en charge de la future exposition et des représentants des diasporas africaines.

C’est ainsi que les 20 et 21 juin 2014, les premières journées de réflexion ont eu lieu. Ces deux journées ont permis de mobiliser une trentaine de personnes issues des diasporas africaines venant de différents horizons.
L’équipe en charge de la future exposition de référence, menée par Terenja van Dijk, a présenté tout au long de ces deux journées tout le travail déjà effectué et a délimité les zones thématiques qui nécessitent encore du travail.

Depuis ces premières journées de réflexions, deux réunions de concertation ont été tenues le 2 juillet et le 10 septembre 2014 afin de définir un agenda de travail entre l’équipe en charge de la future expo de référence et les diasporas africaines.
Suite à ces réunions, six personnes ont été désignées afin de représenter les diasporas africaines dans l’élaboration de la nouvelle exposition de référence : Billy Kalonji, Toma Luntumbue, Ayoko Mensah, Gratia Pungu (membres fixes), Emeline Uwizeyimana et Anne Wetsi Mpoma (suppléantes). Concrètement, ces représentants émettront, à différentes étapes, leur avis sur l’exposition, avis dont l’équipe en charge de la future expo devra tenir compte.
Par ailleurs, des consultations sporadiques seront organisées avec des spécialistes issus des diasporas africaines.

Parallèlement, il y a également l’idée d’organiser des assises en collaboration avec le Collectif Mémoire Coloniale et Lutte contre les Discriminations (CMCLD) ainsi que des rencontres informelles (un samedi tous les 2 mois) autour d’un thème lié à la rénovation dans l’espace AfricaMuseum@Bozar. Cela permettrait de venir nourrir le projet de la rénovation et d’inscrire la collaboration entre le MRAC et la diaspora africaine dans une démarche soutenue et continue.

Nancy Maluba, membre du COMRAF